تورم؛ هزینه برای مردم، منفعت برای برخی نهادها؟

در ادبیات اقتصادی، مفهومی به نام سیگنورِیج (Seigniorage) وجود دارد که ارتباط نزدیکی با مالیات تورمی دارد. به زبان ساده، دولت از طریق ایجاد پول جدید می‌تواند درآمد کسب کند و در شرایط تورمی، کاهش قدرت خرید پول بخشی از هزینه تورم را به دارندگان پول نقد منتقل می‌کند.

اما پرسش مهم این است: چه کسانی از تورم منتفع می‌شوند و چه کسانی زیان می‌بینند؟

چه کسانی از تورم سود می‌برند؟

آثار تورم برای همه افراد جامعه یکسان نیست. کسانی که:

• دارایی‌های قابل‌تعدیل دارند
• قدرت قیمت‌گذاری دارند
• دسترسی سریع به منابع مالی دارند
• درآمدشان با تورم هماهنگ می‌شود

معمولاً توان بیشتری برای حفظ ارزش ثروت در برابر تورم دارند.

در مقابل:

حقوق‌بگیران، کارگران، بازنشستگان و کسانی که درآمدشان با تأخیر تعدیل می‌شود، بیشترین فشار را تحمل می‌کنند.

چرا دولت و شرکت‌های دولتی از تورم منتفع می‌شوند؟

از منظر اقتصادی، برخی نهادها در شرایط تورمی می‌توانند سود نسبی داشته باشند:

۱. دولت

• از طریق سیگنورِیج، درآمد ناشی از خلق پول جدید
• افزایش درآمدهای اسمی مالیاتی
• کاهش ارزش واقعی بدهی‌های ریالی
• افزایش ارزش اسمی دارایی‌های دولتی

۲. شرکت‌های دولتی و خصولتی

بنگاه‌هایی که:

• قدرت قیمت‌گذاری دارند
• انحصار یا سهم بازار بالا دارند
• دارایی‌های بزرگ و قابل‌تعدیل دارند
• درآمدشان با تورم افزایش می‌یابد

می‌توانند از تورم منتفع شوند.

۳. بنگاه‌های دارای انحصار یا شبه‌انحصار

این بنگاه‌ها معمولاً می‌توانند قیمت کالا و خدمات خود را متناسب با تورم افزایش دهند و درآمد اسمی بیشتری کسب کنند.

آیا همه شرکت‌های دولتی و خصوصی از تورم سود می‌برند؟

خیر. میزان منفعت آنها بستگی دارد به:

• ساختار مالی
• نوع فعالیت
• هزینه‌های عملیاتی
• سیاست‌های قیمت‌گذاری
• بدهی‌ها و تعهدات ریالی یا ارزی

بنابراین نمی‌توان گفت همه این مجموعه‌ها از تورم سود می‌برند؛ اما بخش قابل‌توجهی از آنها ظرفیت بیشتری برای تعدیل درآمد و دارایی دارند.

چرا مردم بیشتر از تورم آسیب می‌بینند؟

زیرا:

• درآمدشان با تأخیر تعدیل می‌شود
• قدرت قیمت‌گذاری ندارند
• دارایی‌های نقدی ارزش خود را از دست می‌دهد
• هزینه‌های زندگی سریع‌تر از درآمد افزایش می‌یابد

به همین دلیل، تورم عملاً انتقال ثروت از دارندگان پول نقد به دارندگان دارایی و قدرت قیمت‌گذاری است.

برندگان و بازندگان تورم چگونه تعیین می‌شوند؟

برای شناخت برندگان و بازندگان تورم باید بررسی کرد:

• چه کسانی دارایی بیشتری دارند؟
• چه کسانی درآمدشان با تورم هماهنگ می‌شود؟
• چه کسانی قدرت قیمت‌گذاری دارند؟
• چه کسانی هزینه تورم را با کاهش قدرت خرید پرداخت می‌کنند؟

تورم یکسان نیست؛ اثر آن بر گروه‌های مختلف متفاوت است.

لینک داخلی

جمع‌بندی

تورم برای همه یکسان نیست. دولت، برخی شرکت‌های دولتی، نهادهای خصوصی و بنگاه‌های دارای قدرت قیمت‌گذاری می‌توانند از تورم منتفع شوند؛ در مقابل، حقوق‌بگیران و افراد با درآمد ثابت بیشترین فشار را تحمل می‌کنند.

شناخت برندگان و بازندگان تورم، نیازمند تحلیل دقیق ساختار درآمد، دارایی و قدرت قیمت‌گذاری در اقتصاد است.